Aanvullende tekst bij het Interview met Marnel Breure
Over voodoo in Benin

door Matthijs Blonk


Fetisjmarkt in Cotonou
foto Kristien van den Oever

Voodoo is een oude animistische godsdienst die vooral aanhangers heeft in het West-Afrikaanse Benin en de buurlanden Togo en Nigeria. Via de gedeporteerde slaven bereikte voodoo bovendien Brazilië, Cuba en Haïti. In Suriname heeft zich met winti een eigen variant ontwikkeld.

In Benin zijn het vooral de Fon en de Yoruba, de twee grootste etnische groepen, die een verwant animistisch wereld- en godenbeeld hebben.Aan de top van het voodoo-universum staat de dubbelgod Mawu-Lisa, de schepper van de aarde. Mawu is de vrouwelijke maan, en Lisa de mannelijke zon. Mawu-Lisa, die ooit in harmonie met de mens leefde, trok zich terug in de hemel. Daarop werden de voodoogoden geschapen, de kinderen van Mawu-Lisa, om het contact met de aarde en de mens te onderhouden.

Het laatste kind is Legba, een bemiddelaar, die de rol van schelm speelt en de mensen uitdaagt tot controversiële keuzes. Op het laagste niveau zijn de (voorouder)geesten actief, zij zijn het gemakkelijkst  bereikbaar voor aardse stervelingen.

Ruim veertig procent van de Beniners is aanhanger van voodoo. Na een mislukte poging van de overheid om in de jaren zeventig het animisme de kop in te drukken, is voodoo sinds 1992 een erkende godsdienst, met 10 januari als officiële religieuze feestdag. Dan is vooral de uiterlijke vorm van voodoo manifest.

Mensen in uitbundige kleurrijke kleding dansen gedreven op de felle ritmes van trommelaars, hun muziek maakt het de geesten mogelijk om naar de aarde af te dalen. Mensen raken in trance en leggen hun persoonlijkheid af. Anderen brengen zichzelf met botte messen symbolisch verminkingen toe.

Behalve uitbundig is voodoo ook heel aards. Dat is onder andere te zien aan de amorfe organische vormen van de altaartjes waarop palmolie, eieren, meel en bloed geofferd wordt. Zo’n altaar kan er onbeschrijfelijk smerig uitzien: een blubberige substantie die traag lijkt uit te vloeien, bestrooid met gele pigmenten, en overal kleven veertjes van geofferde kippen.

De voodoocultus is gericht op een maatschappelijk evenwicht en de zorg voor vruchtbaarheid en gezondheid. Het negatief aanwenden van bovennatuurlijk krachten is in theorie niet toegestaan. Maar de praktijk is anders. Wie in Benin het oor te luisteren legt, vangt allerlei nare verhalen op: Ogun, de god van het metaal, zou verkeersongelukken veroorzaken. Er is sprake van plotselinge onverklaarbare ziektes.

Dood door vergiftiging lijkt aan de orde van de dag te zijn. Volgens de Beniners kan die ellende door voodoopriesters veroorzaakt worden. En dat allemaal in opdracht van een dorpsgenoot, iemand uit de straat, de buurman, of een familielid. De alledaagse realiteit is dat voodoo voor een deel is verworden tot een angstaanjagend systeem dat drijft op krachten als wantrouwen en afgunst.

© Matthijs Blonk/Indigo/ november 2006

Gerelateerde onderwerpen:
Benin, rituelen muziek en voodoo (dvd)
De betovering van Benin (Boekbespreking)

Top
Terug naar artikel